Interview – De kracht van rituelen in organisaties

Jo Vervaet, HRD Academy: Vandaag zit ik samen met Anniek en Dette. Jullie geven de opleiding ‘De kracht van rituelen in organisaties’. Rituelen… dat klinkt voor veel mensen nog altijd een beetje zweverig. Waarom horen die volgens jullie thuis in een professionele context?

Anniek: Omdat organisaties vandaag voortdurend door overgangen gaan — een fusie, een leiderschapswissel, een reorganisatie, een pijnlijk afscheid. En we hebben daar eigenlijk geen taal of vorm voor. We gaan meteen naar het volgende agendapunt, terwijl mensen nog midden in iets zitten dat niet verwerkt is.

Dette: We verwachten dat mensen rationeel schakelen, maar verandering is ook emotioneel en relationeel. Rituelen ondersteunen net die menselijke kant van organisaties. Ze geven houvast en verbinding, en maken het mogelijk om sneller te verwerken wat er gebeurt bij transities.

Dus jullie zeggen eigenlijk: zonder rituelen blijft verandering ergens hangen?

Dette: Precies. Dan zie je dat oude patronen blijven doorsijpelen in nieuwe structuren. Terwijl een goed ontworpen ritueel echt een momentum kan creëren in een veranderingstraject — iets markeren, afronden of net installeren.

Anniek: Denk bijvoorbeeld aan het installeren van een nieuwe leider, het samenbrengen van teams na een fusie, of het afscheid nemen van iemand die jarenlang een spilfiguur was. Dat zijn momenten die betekenis vragen. Als je die niet bewust beleeft, blijft het systeem als het ware in twee tijden tegelijk leven.

Wat leren deelnemers concreet in jullie opleiding?

Anniek: Het is een heel ervaringsgerichte dag. We nemen mensen eerst mee in een ritueel, zodat ze zelf kunnen voelen wat het doet — individueel én collectief. Daarna evalueren we wat wat er gebeurde en leren ze werken met symbooltaal en metaforisch denken.

Dette: We reiken zeven ontwerpprincipes aan om organisatierituelen te bouwen. Wanneer is iets echt transformerend? Welke houding is nodig om voorbij te gaan aan het anekdotische? En we kijken naar zeven situaties in organisaties waar rituelen bijzonder helpend zijn — zoals bij onboarding, structurele verandering, afscheid of het verbinden rond purpose en waarden.

Dus het gaat niet over ‘iets moois doen’, maar echt over ontwerpen?

Dette: Absoluut. We vertrekken altijd vanuit het organisatie-DNA. We delen verhalen over rituelen die onze principes illustreren. En in de caseclinic behandelen we vraagstukken van de deelnemers en ontwerpen ze een ritueel dat past bij hun context.

Anniek: En we staan uitvoerig stil bij de rol van de ritueelbegeleider. Want hoe je aanwezig bent, hoe je zo’n proces draagt, bepaalt mee of een ritueel veiligheid en verwerking brengt — of eerder ongemak. Het belangrijkst misschien is de ontdekking dat je dit al kunt, en dat het belangrijkste ingredient vertrouwen is.

Tot slot: wat hopen jullie dat er verandert als meer organisaties hiermee aan de slag gaan?

Dette: Dat we opnieuw leren om belangrijke momenten bewust te markeren. Dat we niet alleen sturen op bedrijfsdoelen, maar ook op betekenis.

Anniek: En dat organisaties menselijker worden. Rituelen helpen om waarden niet alleen te benoemen, maar ze ook echt te verankeren in hoe we samenwerken en beslissen.